Orta Doğu'da Malzeme Sizden İşçilik Bizden Modeli Nasıl İşler?

Kısa cevap: "Malzeme sizden, işçilik bizden" modelinde işveren inşaat malzemesini kendisi seçer, satın alır ve şantiyeye getirir; yüklenici ustaları, ekibi, şantiye şefliğini ve iş programını üstlenir. Kendi tedarik ağı olan ve satın almayı takip edebilecek işverene uygundur. Riskin çoğu malzemenin zamanında, doğru miktarda ve doğru kalitede gelmesindedir; bu yüzden teslim takvimi, fire payı ve kusur sorumluluğu sözleşmede ayrı ayrı yazılmalıdır.

Körfez ülkelerinde ve Irak'ta yatırım yapanların bir kısmı malzemeyi doğrudan üreticiden ya da kendi ithalat kanalından alır; eksik kalan, sahayı yönetecek ekiptir. Aynı model Türkiye'de villa ve konut işlerinde de kullanılır. Savaş Grup olarak Dubai, Katar ve Irak'ta da proje tamamladık.

Modelde kim neyi üstlenir?

Kalem	Genellikle kimde?	Dikkat edilecek nokta
Malzeme seçimi ve satın alma	İşveren	Marka, sınıf ve teknik özellik şartnameye yazılır.
Nakliye, gümrük ve sahaya teslim	İşveren	Teslim noktası belli olmalı: şantiye kapısı mı, ilgili kat mı?
Sahada depolama ve koruma	Sözleşmeye göre	Çalınma ve hasar riskinin kimde olduğu yazılır.
İskele, kalıp, vinç, el aletleri, sarf	Sözleşmeye göre	En çok tartışma çıkan kalemdir; tek tek listelenmelidir.
Ustalar, ekip, şantiye şefi, iş güvenliği	Yüklenici	Ekip büyüklüğü iş programına bağlanır.

İşçilik bedeli birim fiyatla ya da götürü olarak belirlenir; yapılan iş metrajla ölçülüp hakedişle ödenir.

Bu model kime uygun?

• Malzemeyi üreticiden ya da kendi ithalat kanalından daha iyi koşullarla alabilen işverene.
• Belirli bir marka ya da seriyle çalışmak zorunda olana: otel inşaatında zincirin standart ürünleri, fabrika inşaatında üretim hattının gerektirdiği zemin kaplaması gibi.
• Satın almayı yürütecek ekibi ve sahada onu temsil edecek biri olana.

Tek muhatap istiyorsanız ya da bütçeyi baştan sabitlemek istiyorsanız anahtar teslim sözleşme daha doğru olur. Modellerin farkını inşaat taahhüt sözleşmesi rehberinde karşılaştırdık.

Riskler nerede çıkar?

Malzeme gecikmesi

En sık yaşanan sorun, ekibin sahada malzeme beklemesidir. İş durur ama ustaların ücreti, konaklaması ve şantiye giderleri işler; yurt dışında gümrük ve sevkiyat süreleri bu riski büyütür. Çözüm, iş programına her malzeme için "sahada olması gereken tarih" yazmak ve doğrama, cephe kaplaması, asansör, mekanik ekipman gibi uzun tedarikli kalemleri proje onaylanır onaylanmaz siparişe çıkarmaktır. Ekibin bekleme bedeli ve süre uzatımı da baştan sözleşmede tanımlanmalıdır.

Kalite sorumluluğu

Malzemenin kusurundan işveren ve tedarikçisi, uygulamanın kusurundan yüklenici sorumludur. Tartışma aradaki gri bölgede çıkar: seramikle uyumsuz yapıştırıcı, ıslak zeminde bekletilmiş alçı levha. Yüklenici, işverenin verdiği malzemeyi özenle kullanmak, hesabını vermek ve artanı geri vermekle yükümlüdür; malzemede gördüğü kusuru uygulamadan önce yazılı bildirmelidir. Türk Borçlar Kanunu'nun eser sözleşmesi hükümleri de bu yöndedir. Yurt dışındaki işte hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı sözleşmeye yazılmalıdır.

Metraj ve fire

Sipariş miktarını işveren projeden kendisi çıkarırsa kesim, kırılma ve döküm kayıpları çoğu zaman hesaba katılmaz; malzeme eksik gelir ya da fazla sipariş sahada stok olarak kalır. Daha sağlıklı yol, malzeme metrajını yüklenicinin çıkarması, işverenin onaylaması ve her kalem için kabul edilen fire payının yazılmasıdır. Sahaya giren her teslimat irsaliye ve kabul tutanağıyla kayda geçmeli, iş bitince artan malzeme sayılıp iade edilmelidir.

Sözleşmede neler netleşmeli?

• Dahil ve hariç iş kalemleri; projeler ve teknik şartname sözleşmenin eki olarak.
• Malzemenin markası, sınıfı, uyulacak standart (TS EN ya da işin yapıldığı ülkenin standardı) ve onaylı numune.
• Malzeme teslim takvimi, teslim noktası, sahada kabul yöntemi ve fire payı.
• İşçilik bedeli, metrajın nasıl ölçüleceği ve hakediş dönemi.
• Gecikmede bekleme bedeli ve süre uzatımı; ek işlerin yazılı onayı.
• Yurt dışındaki işte ekibin vizesi, çalışma izni, konaklaması ve ulaşımı; ödeme para birimi.

Süreç nasıl ilerler?

1. Uygulama projeleri incelenir; işçilik metrajı ve malzeme listesi çıkarılır. Metraj bazlı teklif bu listeye göre hazırlanır ve ücretsizdir.
2. İş programıyla birlikte malzeme takvimi kurulur; uzun tedarikli kalemler siparişe çıkar.
3. Şantiye kurulur, ekip sahaya gelir. Bazı Körfez ülkelerinde yaz aylarında öğle saatlerinde açık alanda çalışma kısıtlandığı için vardiyalar buna göre planlanır.
4. Teslimatlar tutanakla kabul edilir; yapılan iş dönem sonunda ölçülüp hakedişle ödenir.
5. Eksik listesi kapatılır, artan malzeme iade edilir, kabul tutanağı imzalanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Malzeme kalitesinden kim sorumlu olur?

Malzemenin kendisinden işveren ve tedarikçisi, doğru uygulanmasından yüklenici. Onaylı numuneye uymayan ürün teslimde tutanakla geri çevrilir.

Küçük projelerde de uygulanır mı?

Evet, tek bir villada ya da bir binanın ince işlerinde de kullanılır. Ölçek küçülünce malzeme takibi kolaylaşır; sözleşmede netleşecek konular aynı kalır.

Anahtar teslimden daha ucuza gelir mi?

Malzemeyi daha iyi koşullarla alabiliyorsanız toplam bütçe düşebilir; ama satın alma, lojistik ve depolama emeği ile bu kalemlerin riski sizde kalır. Karşılaştırmayı iki modelin metraj bazlı teklifleri üzerinden yapın; anahtar teslim bedelin nasıl kurulduğunu anahtar teslim inşaat maliyeti yazısında anlattık.